Rang Undang-Undang Nasionalisasi Lombong Mozambique: Ujian Baru untuk Keselamatan Sumber Asia

Sampel Nasionalisme Sumber Afrika dari Mozambique

Pada Mac 2025, Presiden Mozambique, Filipe Nyusi, menandatangani undang-undang perlombongan baharu yang mewajibkan negara memegang saham pemilikan dalam mana-mana projek perlombongan. Langkah ini bukanlah sesuatu yang terpencil – dari lombong kobalt Republik Demokratik Congo hingga lombong nikel Indonesia, negara-negara sumber sedang mempercepatkan usaha untuk merebut pengaruh dalam rantaian bekalan melalui perundangan. Namun, bagi enjin perindustrian Asia Timur, pilihan Mozambique mungkin membawa bukan sahaja kos pematuhan, tetapi juga kebimbangan strategik mengenai keselamatan rantaian bekalan mineral kritikal.

Bagaimana Undang-undang Baharu Berfungsi?

Menurut laporan Pinsent Masons, undang-undang tersebut menetapkan bahawa kerajaan Mozambique mesti memiliki ekuiti dalam semua projek perlombongan, dengan peratusan khusus masih belum ditentukan. Namun, undang-undang memberikan negara "kepentingan berserta percuma" serta hak keutamaan untuk membeli. Ini bermakna, walaupun syarikat asing telah memperoleh lesen penerokaan dan perlombongan, kerajaan akan secara automatik menjadi pemegang saham apabila projek dibangunkan atau berlaku perubahan ekuiti pada masa hadapan.

Undang-undang juga mewajibkan syarikat perlombongan memberi keutamaan kepada pengambilan pekerja tempatan, pembelian tempatan, dan mengemukakan rancangan pembangunan komuniti. Peruntukan ini selaras dengan dasar "pemempatan ekonomi sumber" yang semakin diamalkan oleh negara-negara sumber di Afrika sejak kebelakangan ini.

Catur Asia di Papan Mozambique

Mozambique mempunyai simpanan grafit bertaraf dunia (digunakan untuk anod bateri kenderaan elektrik) serta projek arang batu dan gas asli berskala besar. Syarikat-syarikat Asia telah lama terlibat secara mendalam:

• China: PetroChina, China Water Resources, dan lain-lain terlibat dalam projek gas di lembangan Rovuma; beberapa syarikat swasta telah melabur dalam lombong grafit.
• Jepun: Mitsui & Co. dan lain-lain mengambil bahagian dalam eksport arang batu Mozambique melalui pelaburan ekuiti.
• India: Coal India dan pelombong swasta memiliki lombong arang batu kokas di Mozambique.
• Korea Selatan: POSCO dan lain-lain mengunci bekalan grafit dan arang batu melalui kontrak jangka panjang.

Undang-undang baharu secara langsung menggugat asas pelaburan ini. Syarikat-syarikat Asia biasanya terbiasa memastikan bekalan sumber yang stabil melalui kontrak jangka panjang atau model kawalan pemilikan, manakala pemilikan wajib negara bermakna pengagihan keuntungan dan kuasa membuat keputusan operasi mungkin dicairkan.

Daripada "Mendapatkan Sumber" kepada "Berkongsi Risiko"

Bagi pelombong Asia, undang-undang baharu Mozambique memaksa mereka menerima model perniagaan baharu:

• Masalah Penilaian: Peratusan pemilikan kerajaan dan kaedah penilaian belum diumumkan; jika kerajaan masuk dengan harga diskaun, kepentingan pemegang saham asal akan terjejas.
• Geseran Tadbir Urus: Kerajaan sebagai pemegang saham mungkin campur tangan dalam operasi, terutamanya dalam aspek alam sekitar dan pembelian tempatan, yang bertentangan dengan orientasi kecekapan syarikat.
• Halangan Keluar: Hak keutamaan membeli bermakna syarikat perlu mendapatkan persetujuan kerajaan untuk memindahkan saham, mengurangkan kecairan.

Namun, risiko tidak hanya satu arah. Kerajaan Mozambique juga menghadapi kekurangan dana dan teknologi – syarikat perlombongan milik kerajaan sering kekurangan daya saing antarabangsa. Jika undang-undang baharu menghalang pelaburan, sumber yang kaya di negara itu mungkin tidak dapat dimanfaatkan.

Kesan Domino Terhadap Strategi Sumber Asia

Kes Mozambique akan mempercepatkan lagi usaha kepelbagaian keselamatan sumber negara-negara Asia:1. China: Mempercepatkan penyelidikan dan pembangunan teknologi alternatif grafit domestik, sambil beralih kepada negara-negara Afrika lain (seperti Tanzania, Madagascar) dan Amerika Latin. 2. Jepun: Melalui model "Bantuan Pembangunan Rasmi" ditambah "Kerjasama Komersial", memperkukuhkan hubungan dengan negara-negara sumber di Afrika, tetapi mungkin memerlukan lebih banyak pengecualian perjanjian antara kerajaan. 3. Korea Selatan: Mendorong perjanjian rantaian bekalan dengan "negara sumber sekutu" seperti Australia dan Kanada, mengurangkan pergantungan kepada Afrika.

Perlu diperhatikan bahawa keperluan peralihan tenaga di Asia sedang mentakrifkan semula mineral yang dianggap "strategik kritikal". Kesatuan Eropah dan Amerika Syarikat telah menyediakan subsidi melalui dasar seperti Akta Pengurangan Inflasi, menggalakkan perlombongan di dalam negara atau di negara yang mempunyai perjanjian perdagangan bebas. Undang-undang baharu Mozambique mungkin mendorong syarikat Asia untuk menilai semula peluasan strategi "China+1" mereka dalam aspek sumber.